Sport & voeding tijdens de (peri)menopauze 

Vrouwen zijn jarenlang ondervertegenwoordigd geweest in onderzoek naar training en fysiologie. Door die leemte in de wetenschap ontstond een voedingsbodem voor allerlei hormonale theorieën en wellness claims die op het eerste gezicht logisch klinken, maar eigenlijk niet goed onderbouwd zijn. Denk aan trainen volgens je cyclus, of het idee dat je je voeding en training volledig moet omgooien als je in de (peri)menopauze komt. In realiteit zegt de wetenschap vaak iets helemaal anders. Tijd dus om te kijken naar wat er nu écht verandert wanneer je ouder wordt, en wat vooral niet.


Perimenopauze = je metabolisme stort in?

Eén van de hardnekkigste mythes is dat je metabolisme instort in de perimenopauze. Je zou 10% spiermassa verliezen en daardoor automatisch meer vet opslaan. Dat klopt niet. Onderzoek toont aan dat het metabolisme tijdens de menopauzale overgang niet plots daalt. Het idee dat je vrijwel automatisch bijkomt “door je hormonen” is dus onjuist. Wat wél verandert voor veel vrouwen, zijn de symptomen die met de overgang gepaard kunnen gaan. Door nachtelijk zweten kan je slechter slapen, door meer stijfheid of fysieke klachten beweeg je soms minder, en als je kinderen het huis uit zijn of je met pensioen gaat verandert ook je dagelijkse activiteitenniveau. Dat zijn allemaal factoren die invloed hebben op je energieverbruik en lichaamssamenstelling, maar ze zijn niet het gevolg van een defect metabolisme. Het is dus niet per sé de menopauze zelf die je lichaam verandert, maar de omstandigheden errond. Dat betekent gelukkig ook dat er veel is waar je zelf wel invloed op hebt.


Spierverlies wanneer je ouder wordt

Wat spiermassa betreft is het wél zo dat iedereen vanaf ongeveer 30 jaar geleidelijk spieren verliest. Bij vrouwen gaat dat aan een tempo van ongeveer 0,37 procent per jaar, bij mannen iets sneller. Vanaf 75 versnelt dat proces. Maar momenteel is er geen overtuigend bewijs dat de menopauze extra spierverlies veroorzaakt bovenop het normale verouderingsproces. Sommige studies suggereren een klein verband, andere vinden helemaal niets. De best uitgevoerde langdurige onderzoeken tonen geen grote extra daling door de menopauze op zich. Het is dus belangrijk om voorzichtig te zijn met uitspraken die gebaseerd zijn op één enkele studie die iemand er online heeft uitgepikt.

Hoe moet je trainen als je ouder wordt?

Je hoeft niet op een compleet andere manier te trainen als je 40+, peri- of postmenopauzaal bent. Het belangrijkste principe blijft hetzelfde voor élke leeftijd: doe aan krachttraining. Er zijn genoeg studies die aantonen dat je op elke leeftijd spiermassa kan opbouwen – zelfs wanneer je 60, 70 of 80 bent. Krachttraining is dus key doorheen je leven om je kans op gezond ouder worden te maximaliseren. Dat kan met lichte gewichten & veel reps (herhalingen) zijn of dat mag met zware gewichten en lage reps zijn. Studies tonen aan dat beide goed zijn voor kracht-opbouw zolang dat je tegen je limiet aan traint: je stopt met je herhalingen wanneer je voelt dat je nog ± 1-2 herhalingen over zou hebben. Het moet dus uitdagend zijn én blijven: dat betekent ook dat je je oefeningen geleidelijk aan zwaarder moet maken door meer reps in te bouwen of zwaardere gewichten te gebruiken. Dit is het principe van progressieve belasting.

Krachttraining is ook een enorme meerwaarde voor je botgezondheid. Je botmassa piekt rond je twintigste en neemt daarna langzaam af. Hoe vaker je krachttraining doet, hoe trager dat verlies gaat. Dat geldt op elke leeftijd, maar het is waardevol om er op tijd mee te beginnen zodat je zoveel mogelijk botmassa behoudt voor later. Zelfs als je pas op latere leeftijd start, heeft dat nog steeds een positief effect.

Mag je nog cardio doen?

Krachttraining is goed voor de spieren en botten, en idealiter combineer je dit af en toe met cardio voor een positieve impact op je hart, bloedvaten, uithouding. Je bent het misschien al wel eens tegengekomen online: vrouwen in de perimenopauze zouden vooral korte explosieve trainingen moeten doen ipv zone 2 trainingen (maw rustig joggen of stevig wandelen) om de cortisol (en de vetopslag) onder controle te houden. Maar dit is factueel ook incorrect. Elke vorm van cardio training gaat kortstondig de cortisol verhogen, maar dit wordt strikt gecontroleerd door het lichaam en is niets om bang over te zijn. Alle vormen van cardio zijn goed! Doe vooral wat je graag doet en dus ook consistent volhoudt en combineer het met krachttraining.


Hoe moet je eten als je ouder wordt?

Proteïnen zijn belangrijk om in combinatie met krachttraining spiermassa op te bouwen en te onderhouden. Het is cruciaal dat de prikkel van de krachttraining er is, want zonder dat is het eten van een proteïne-rijk dieet weinig effectief. Onderzoek van de laatste jaren toont aan dat de klassieke aanbeveling van 0,8 g/kg te laag is voor actieve vrouwen die spiermassa willen opbouwen. Een inname rond 1,2 gram per kilogram is ideaal. Meer mag, maar hoeft niet. Je hoeft dit niet exact te tellen; dat is onhaalbaar en zou je relatie met voeding alleen maar ingewikkelder maken. Denk eerder: zit er in elke maaltijd een bron van eiwit? Dat kan in de vorm van skyr of een Greek-style sojayoghurt, tempeh, tofu, volkoren eiwitrijke pasta, bonen, linzen, eieren, vis of een kwalitatieve vleesvervanger. In de Reset App vind je van al deze voorbeelden recepten die makkelijk en snel klaar te maken zijn.

Conclusie

Wat kan je nu concreet doen op élke leeftijd? Probeer drie keer per week een korte maar uitdagende krachttraining te doen. Tien tot vijfentwintig minuten is al voldoende wanneer je het op de juiste manier aanpakt. In de Reset App kan je onder andere aan de slag met de full body workout, en in januari start er een gloednieuw programma dat volledig focust op spier- en krachtopbouw. Verder is het waardevol om elke dag een beetje te bewegen, in welke vorm dan ook, en bij elke maaltijd bewust een eiwitbron te kiezen.

Tot slot: laat je niet bang maken door doemverhalen over hormonen. Je lichaam is niet kapot in de perimenopauze. Je bent niet fragiel en zeker niet hormonaal onbestuurbaar. Je lichaam verandert, maar dat hoeft geen achteruitgang te zijn. Met de juiste gewoontes word je niet zwakker, maar net sterker, wijzer en meer in balans. Zelfs als je het gevoel hebt dat je laat begonnen bent, telt alles wat je doet op je 30e, 40e, 50e en 60e mee voor hoe vitaal je je voelt op je 70e en daarna.

Referenties
Rate of muscle loss: PMID: 22934016, PMID: 15192443
All lifting can improve BMD: PMID: 28975661, PMID: 36824476, PMID: 32454049
All lifting can improve LBM: PMID: 11079527, PMID: 37803287, PMID: 8842574, PMID: 15574091
Protein: PMID: 35187864